مرتضى مطهرى

551

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

تكامل اجتماعى انسان بحث جلسهء پيش اين بود كه آيا انسان طبيعتاً و به حسب غريزه اجتماعى است يا نه ، و مجموع فرضيه‌ها و نظريه‌هايى كه در اينجا بود عرض كرديم . يك مسئلهء ديگر كه در واقع يك مسئلهء فلسفى است و در لابلاى مطالب كتاب مورد بحث مطرح شده است و در واقع مربوط به انسان شناسى است اين است كه مابه الامتياز اصلى انسان از حيوان چيست ؟ در اينكه انسان يك نوع جداگانه‌اى است از انواع ديگر - به هر معنا كه ما « نوع » را در باب حيوانات معنى بكنيم - كسى بحثى ندارد . و در اينكه اين نوع ، نوع تكامل يافته‌تر و كاملتر از حيوانات ديگر است ، باز كسى ( نه الهى و نه مادى ) بحثى ندارد . اين دو جهت قابل بحث نيست . مسأله‌اى كه مطرح است اين است كه مابه الامتياز اصلى اين نوع از انواع ديگر چيست ؟ اينجا ما بايد يك اصطلاح منطقى را بيان كنيم . منطقيين مىگويند كه انواع مختلف ممكن است در يك جنس با يكديگر اشتراك داشته باشند و در امور زيادى بايد با يكديگر اختلاف داشته باشند تا انواع مختلف باشند . در ميان اين مابه الاختلاف‌ها يك چيز است كه آن مابه الاختلاف ذاتى است يعنى مابه الاختلاف اصلى آن است ؛ يعنى آن كه سبب نوعيت اين نوع شده است و اين را از انواع ديگر جدا كرده است فقط يك چيز از اينها مىتواند باشد نه چند چيز . آن يك چيز را اصطلاحاً « فصل مميّز » مىگويند . يعنى چند نوع كه در يك جنس با يكديگر اشتراك دارند ، هر نوعى يك فصل مميّز دارد كه آن را از انواع ديگر جدا مىكند . ممكن است اين نوع با انواع ديگر در بسيارى از مسائل ديگر هم اختلاف داشته باشد ولى چون آنها مابه الاختلاف ذاتى نيست بلكه عَرَضى و از لوازم است ، به آنها فصل نمىگويند ، عرض خاص يا عرض عام مىگويند ، كه در اين كتاب هم